headerbg bl
HomeGeschiedenisHeemkundige kringenZoeken in publicatiesDokter Reimond de Beir, arts te Knokke (1879-1945) - DEEL IV Wereldoorlog II

Dokter Reimond de Beir, arts te Knokke (1879-1945) - DEEL IV Wereldoorlog II

2014-11-25 104944Dokter Reimond de Beir, arts te Knokke (1879-1945)

Paul B. Mattelaer

DEEL IV Wereldoorlog II

Het «Dagboek van Dr. R. De Beir» tijdens de omsingeling 2 september 3 november 1944

Samenvatting van deel I, II en III.

Dr. Reimond De Beir (Figuur 1) en zijn familie hebben Wereldoorlog T doorgemaakt als vluchtelingen in Nederland. Daar wordt hij samen met zijn vriend Huib Hoste een van de leidende figuren van het Modernjsme. De «Dokterswoonst of Villa Dr. De Beir» naar de plannen van Huib Hoste is een parel van het Modernisme (1924). Hetzelfde jaar sticht hij het Katholiek Vlaamsch Verbond (KVV), dat het minimum van Frans Van Cauwelaert nastreeft.

Nog vôér de politieke Knokse crisis met de Gemeenteraadsverkiezingen van 1928 laat hij het voorzitterschap van het KVV over aan E.H. Depuydt en distantiëert De Beir zich van de politiek. Hij wordt voorzitter van Volksontwikkeling, die aanleunt bij het Davidsfonds. Na 1927 is Dr. De Beir geboeid door het werk van de Vlaamse Expressionisten, vooral door het werk van zijn  vrienden C. Permeke en A. Servaes. Van al de schilders is Floris Jespers de trouwste vriend. Zijn vrije tijd brengt hij door met tekenen (1). Zijn brillante dochter Lieve, tandarts, huwt in 1937 Dr. Eugène Mattelaer, toen Eugeen genoemd. Hij is assistent-chirurgie in een hospitaal te Oostende.

Wereldoorlog II

Op 3 september 1939 verklaren Engeland en Frankrijk de oorlog aan Duitsland na de aanval op Polen. Overal en ook in Knokke breekt een onzekere tijd aan. Gelukkig hebben de twee oudsten een goede baan. De oudste zoon, Dr. Reimond De Beir, is huisarts in De Haan (2) en dochter Lieve, gehuwd met officier Dr. Eugène Mattelaer, stopt op bevel van haar vader haar tandartsenpraktijk in Oostende, maar oefent die nu uit in het cabinet van vader. Vier zonen studeren. Om te sparen, verzuimen vele zieken zich te laten verzorgen.

Bij de Duitse inval op 10 mei is de familie De Beir hoogst ongerust, want men is zonder nieuws van schoonzoon, Dr. Eugène Mattelaer, te Namen gekazerneerd en als krijgsgevange gedeporteerd naar Kolditsch, aan de Poolse grens. Dezelfde dag komt Mon de Goeyse, de meest bekende Vlaamse radiospreker van de toenmalige Belgische Radio, het NIR, vergezeld van zijn echtgenote Mia Vos, een vriendin van dochter Lieve, aankloppen bij De Beir. Het echtpaar is van plan naar Engeland te vluchten. De Beir biedt hen onderdak aan in een appartement naast de Woning De Beir. Maar de befaamde journalist komt op zijn besluit terug (3). De heer L. Bisch, een belangrijk figuur van Straatsburg, komt de sleutels afgeven van zijn villa «Alsace», in de Zoutelaan. De Elzas zal worden ingelijfd bij Duitsland. Bisch vlucht met zijn familie naar het Zuiden van Frankrijk, in de streek van Bayonne. De Beir vraagt de schilder Door Boerewaard, die een atelier betrekt in een zijstraat van het «Hotel des Bains» te Heist, voor de woning te zorgen.

2014-11-25 105014

De schilder aanvaardt het voorstel en betrekt Villa Alsace. Op 20 mei een hels lawaai in zijn «Villa», zoals hij zijn woning noemt. Alle vensters aan de kant van de Mosselmanstraat zijn aan diggelen. De geallieerden hebben een bom gegooid met als doelwit de «Woning De Beir». Het opvallende huis wordt mogelijk beschouwd als een hangar van de bezetter. Gelukkig valt de bom in de Mosselmanstraat. Een kleinzoon, enkele maanden oud, ligt onder het glas, gelukkig zonder veel letsels. (Figuur 2). In juni nieuws van Eugène : hij schrijft dat hij binnen enkele maanden terug zal zijn in België. Daar in Kolditsch is Marcel Schréder, de schoonbroer van mevrouw De Beir, medekrijgsgevangene. Eugène leert hem Nederlands, want het gerucht loopt dat de Vlaamse krijgsgevangenen eerder naar huis mogen dan de Waalse (4). Knokke maakt deel uit van het «Sperrgebiet», zodat alle niet Knokkenaren de badstad moeten verlaten. Zo vertrekt vriend Floris Jespers, vanuit de «5 Ringen» naar Antwerpen en verder naar Our in de Ardennen.

In december 1940 is er eventjes spanning. Van de bezetter moeten ‘s avonds alle lichten worden gedoofd (Ferdunklung). Dochter Lieve heeft het toch gewaagd eventjes het licht aan te steken. De Duitse ordedienst komt onmiddellijk iedereen oppakken en de familie wordt in hechtenis genomen en opgesloten in een hotel te Duinbergen. Het huis wordt ‘s nachts helemaal doorzocht. Dochter Lieve met haar drie kleintjes moet in bedwang gehouden worden, want ze staat op het punt de Duitsers uit te schelden.

Bij zijn terugkomst in Knokke is Eugène Mattelaer werkloos als assistent-chirurg (5). Dochter Lieve, met vijf jaar tandartsenpraktijk verdient de boterham. De Beir contacteert zijn vriend Oswald Rubbrecht, Prof. in de Stomatologie aan de RUG (Gent). De professor ziet onmiddellijk in de jonge assistent een mogelijke opvolger. Zo start schoonzoon Eugène met een licentie in de tandheelkunde (6).

De Beir heeft tijdens de oorlog veel zorgen. Als arts heeft hij minder werk. Zieken wachten lang vooraleer ze een arts raadplegen en hij heeft vier zonen aan de Universiteit of in het College. In paniek en financiëel weinig deskundig, koopt De Beir op aanbeveling van advocaat Jef De Vlieghere, een kunstkenner van het expressionisme en later kunstadviseur bij G. Nellens, aandelen van de «Compagnie d’investissement Albert Plage», die op hun beurt tijdens de oorlog voor weinig geld opgekocht worden door de familie Nellens. Gezien zijn artsenpraktijk verminderd is, heeft Dr. De Beir tijd te over. Met zijn zonen correspondeert hij, dikwijls in het Latijn. Hij maant ze aan goede christenen te blijven. Gelukkig kan hij zijn zorgen kwijt door piano te spelen en door zijn lectuur. Hij verdiept zich in het boek «Les merveilles de l’instinct chez les insectes» en in de werken van de Grieks-Romeinse schrijver Johannes Chrysostomos (7).

Met zijn vrienden kunstschilders heeft hij geregeld contact, vooral epistolair : met zijn goede vriend Floris Jespers in de Ardennen, met Door Boerewaard, over wie hij een scriptie maakt (8), en met Albert Servaes. Een zeldzame keer gaat De Beir op bezoek bij de schilder. Op 6 november 1941 ontvangt hij volgende brief:

St. -Martens-Latem 6 nov. 1941
Waarde Vriend Dr. De Befr,

Met genoegen uw brief ontvangen en gaarne bereid in het mogelijke uw verlangen tegemoet te komen. Met vreugde ontving ik uw tweede schrijven waarmede U mij voorstelt eens tot hier te komen om den noodige bespreking te houden aangaande dit uit te voeren werk. U zijt hartelijk welkom en laat mij maar gauw weten welke dag U komen zult. Ik zal dan ook direct het te doene werk beginnen. Het zal mij dan ook een gelegenheid zijn met U nog eens een en ander uit het hart te halen. Ik voel mij overigens al reeds in een betere en vrijere stemming en ben ook goed aan eigen werk. Tot één dezer dagen dus. In afwachting het beste voor U en mevrouw De Beir en de kinderen van ons allen.
Uwe Albrecht Servaes.

In juni 1941 beginnen de Duitsers met het bouwen van de «Atlantikwali» aan de Belgische kust, genaamd «Operation Todt». Op zekere dag krijgt De Beir bezoek van de Ortscommandant, tot groot ongenoegen van mevrouw De Beir en uiteraard opgemerkt en kwalijk genomen door het Verzet. De intellectuele Commandant zoekt contact met een geestesgenoot. Nadat ze wat uitgepraat zijn over Johannes Chrysostomos, tracht de Ortscommandant op slinkse manier De Beir te overtuigen om als arts te werken voor «Operation Todt», uiteraard in militair kostuum. Na een bedenktijd weigert De Beir, ondanks het hoge en aanlokkeljke salaris, deze opdracht, daadwerkelijk gesteund door zijn echtgenote (9).

Ondanks financiële moeilijkheden kan De Beir het niet laten kunstwerken te kopen. Op 10 september 1943 gaat Dr. De Beir naar het «Torenhuis», het atelier van Albert Servaes te St.-Martens Latem en neemt een houtskooltekening «Christus» in ontvangst (10). In hetzelfde jaar zal zoon, Dr. Reimond De Beir jr., arts in De Haan, trouwen. Terwijl de oudste zoon «de Nieuwe Orde» gezind is (11), moet één van de jongste zonen zich schuil houden, samen met Manu Ruys, de latere hoofdredacteur van «De Standaard», om te ontsnappen aan de verplichte werkdienst in Duitsland (12). Tegenstrijdige fracties binnen dezelfde familie zijn niet ongewoon, in alle klassen, eveneens te Knokke. Vele leden van het KVV hebben na de ve~kiezingen van 1928 de Katholieke Partij verlaten en worden lid van een «Nieuwe Orde~> fractie (13). Ook liberalen stappen in de collaboratie (14). Als huwelijksgeschenk kiest Dr. De Beir een schilderij in wording van Servaes «De Oogst» (Figuur 3). Enkele dagen véér het huwelijk schrijft Servaes:

Beste Vriend Dr. De Beir,                                             St.-Martens-Latem 3/12/1943

Het schilderij heeft mr. Gerard Bytebier (aannemer te Kortrijk) naar zijn huis op de Groeningenlaan te Kortrjk medegenomen. Hopelijk brengt hij het zelf naar Avelgem tenzij onmogelijk. In dat geval komt men het uit Avelgem wel zeker bij hem afhalen. Ik ben zelf blijde dat ik alles voor die gelegenheid en tot uwe eigene vreugde heb kunnen in orde brengen. Bij (Galerij) Vyncke-Neder kouter stond een fleschje voor ons. Dit zal wel het verwachte fleschje (medicinaal voorschrift van Dr. De Beir voor Servaes) zijn maar wees zoo goed ons daarvan de gebruikswijze te laten weten; er staat dien aangaande noch teeken noch letter op en ik herinner mij niet daarover van U mondelings ietwat gehoord te hebben. Veel dank bij voorbaat. Alle goede en beste gelukwenschen voor uw zoon en voor uw gansche gezin met het huwelijksfeest en komt U daarna maar eens naar het Torenhuis.
Uw zeer genegen, Albert Servaes.

Op 6 december huwt zijn zoon met Suzanne Holvoet te Avelgem. Albert Servaes, uitgenodigd, is wegens griep niet aanwezig. Samen met «De Oogst», laat hij een houtskooltekening voor stellende twee duiven, symbool van het huwelijk, als geschenk aan het jong koppel afleveren (15)

2014-11-25 1146383. Albert Servaes, «De Oogst», olie op doek (78x71 cm), gesigneerd en gedateerd 1943.
4 -Albert Servaes, «Twee Duiven», huwelijksgeschenk van de schilder aan de zoon Dr. R. De Beir jr.

(Figuur 4). «De Oogst», het huwelijksgeschenk, is echter beschadigd : het middengedeelte, nog nat, is blijven plakken aan een ander doek. Het schilderij wordt naar Servaes teruggestuurd. Drie weken na het huwelijk, schrijft de zieke schilder aan Dr. R. De Beir:

Mijn vriend dr. De Beir                                                            St.-Martens-Latem 2 7/12/1943

Verontschuldig mij mijn stilzwijgen op uw laatste goede brieven. Ik lag tot over de ooren diep in bed en in de koorts. De smerige griep heeft mij leelijk te pakken gehad en kon geen vin meer roeren en er niet aan denken U terug te schrijven. Nu kruip ik weer stillekens het leven binnen en voel mij met den dag beter en beter worden. Zet het beschadigde doek (nota, De Oogst, huwelijksgeschenk) voor mij bij André Vyncke, Nederkouter, galerie Jan Van Eyck, eens af Wij zullen het dan zelf naar hier brengen en ik zal het direct herstellen. Ik krijg begin januari het bezoek van één befaamde restaurateur -en de gelegenheid biedt zich aan om deze maar eens raad te vragen wat ik best doe met het donkere (nota : niet donker, wel beschadigd) schilderij. Met gelijk wie en ook alleene zijt gij hierover welkom, en stel het niet te lang uit, want ik verwacht U en zal gelukkig zijn U opkomste te weten. Intusschen onze vurige en welgemeende wenschen ‘t jaar ‘44 voor vrouw en kinderen en voor uzelf van gansch de Torenhuisfamilie en bijzonder van
uw genegen en goede vriend Albert Servaes.

Pas na de bevrijding zullen de jonggehuwden het schilderij in ontvangst nemen (16). Dr De Beir heeft Servaes meermaals verwittigd dat de schilder, meestal in patersrok, moet stoppen met Duitse officieren uit te nodigen in zijn atelier om narigheden na de oorlog te voorkomen, maar tevergeefs.

Dr. De Beir heeft zijn Elzasser vriend, L. Bisch, in Bayonne geschreven over het huwelijk van zijn zoon. Op 26 januari komt een verrassend antwoord van Bisch. Hij schrijft dat hij het relatief goed stelt, maar vreest dat zijn huis in Straatsburg ofwel vernield is, ofwel verkocht aan nieuwe eigenaars. Hij oppert de mogelijkheid dat de geallieerden zouden kunnen landen in Portugal.

Maar Dr. De Beir vreest een invasie aan de Belgische kust. Daarom stuurt hij zijn echtgenote en kinderen naar Rixensart in Waals Brabant samen met een gedeelte van de inboedel waaronder zijn geliefde piano Pleyel. Dochter Lieve met haar drie kinderen, blijft werken als tandarts in het kabinet van haar vader. Rixensart wordt wekelijks bevoorraad met haring, dankzij een uitzonderlijke vangst, opgestuurd door vader Dr. De Beir. Daar krijgt de familie bezoek van Marc Jespers, zoon van de schilder en huisvriend Floris Jespers die in Our in de Ardennen verblijft. In april 1944 schrijft De Beir zijn vriend Jespers, naar aanleiding van een negatief artikel geschreven door Jacques Van Melckebeke «gij zijt nog niet knock-out».

Met spanning volgt Dr. De Beir de landing van de geallieerden op 10 juni 1944. Op 2 en 3 september worden respectievelijk Brussel en Antwerpen bevrijd. Montgomery krijgt het bevel om samen met een Canadese Divisie het Noorden van België te bevrijden. De Duitsers ontruimen Brugge in de nacht van 11 op 12 september, maar hebben nog de tijd om de haven van Zeebrugge te vernielen. In de eerste septemberdagen denkt Knokke dat de bevrijding voor morgen is. De weerstand jubelt : de zwarten trekken zich terug. Dr. De Beir hoopt zijn vriend Pastoor Vincke van de H. Hartkerk spoedig terug te zien (overleden in een Duits concentratiekamp), en vreest voor represailles tegen sommige van zijn vroege compagnons bij de stichting van het KVV in 1920. Maar onverwachts weet de bezetter haar greep op de Oosthoek en Zeeland nog twee maanden te handhaven om de toegang naar de Antwerpse haven aan de geallieerden te ontzeggen, van uiterst groot belang voor de ravitaillering van de troepen. Massaal concentreren de Duitsers zich rond de Scheldemonding. De vreselijke «Slag om de Scheldemonding» is begonnen. Die Slag, «Omsingeling» genoemd door de inwoners van de Oosthoek, zal bijna twee maanden duren. De bevrijding van Knokke en meer nog van Sluis en Breskens zal een hoge tol eisen. Gezien de hardnekkige weerstand van de Duitsers en om zoveel mogelijk verliezen te vermijden, bestaat de strategie van de Canadezen erin zoveel mogelijk Duitsers uit te schakelen om daarna vooruit te gaan. Die strategie heeft een hoge graad van Collateral Dammage. Eerst Breskens en daarna Sluis worden met de grond gelijkgemaakt. Maar Knokke is ook niet gespaard van hevige bombardementen. Een noodhospitaal van het Rode Kruis wordt opgericht in de «Kolonie», waar schoonzoon Dr. Eugène Mattelaer dag en nacht werkt en 14 beenamputaties met slagersmateriaal uitvoert. Zijn echtgenote Lieve is hoogzwanger. Dr. De Beir blijft zijn zieken bezoeken en helpt de gewonden. Hij schrijft zijn «geestelijk testament», waarin hij zijn bezorgdheid uit over zijn geliefde echtgenote en de nog studerende kinderen. Voor zijn familie in Rixensart houdt hij een dagboek bij vanaf 2 september 1944. Na de «Omsingeling» bevalt zijn dochter van een vierde kind. Zelf heeft hij gezondheidsproblemen. Hij diagnosticeert bij zichzelf een buikgezwel. Na Prof. Dr. Sebrechts te hebben gecontacteerd, wordt een röntgenonderzoek van de dikke darm uitgevoerd door Dr. Glorieux, radioloog in het St. Jozef Ziekenhuis te Brugge (17). Begin januari wordt Dr. De Beir opgenomen in het St. Jozef Ziekenhuis te Brugge. Op 8 januari 1945, reeds opgenomen in het ziekenhuis, schrijft hij een aandoenlijke brief in het frans aan zijn zwager Werner Baervoets, waarin hij zijn vrees uit dat twee van zijn zonen zouden worden opgeroepen als militairen voor het Belgisch Leger en «Que d’épreuves j’ai déjâ eues â supporter dans ma vie... et maintenant une opération très grave non sans danger. Quel bilan !»

Enkele dagen later ondergaat hij een heelkundige ingreep door Prof. Dr. Sebrechts. Het postoperatief verloop is dramatisch en Dr. Reimond De Beir sterft op 19 januari 1945, omringd door vrouw en kinderen. Bij de begrafenis leest schoonzoon, Dr. E. Mattelaer, volgend gedicht:

Plots breekt de draad

Plots breekt de draad, je avond is gevallen,
De knokse aarde weze je nu zoet,
Je rust nu vredig doch we treuren allen,
Het afscheid is zo zwaar, het harte bloedt.
Je was de band die alles vast kon binden,
Het sterk cement dat broeders samenbalt,
Wij kwamen vaak naar je om rust te vinden,
Je was de parel die ons nu ontvalt.
We danken je om alles, diepbeminde,
Om ‘t schone voorbeeld dat je leven bood,
Om al je liefde voor vrouw en kinderen,
Om je schoon leven, om je schone dood. (18)

EINDE van de Biografie van Dr. Reimond De Beir, arts te Knokke (19).

Het «Dagboek van Dr. Reimond De Beir» tijdens de omsingeling van Knokke van 2 september tot 3 november 1944

Zestig jaar geleden, op 2 september 1944, begint Dr. Reimond De Beir een dagboek te schrijven over de vreselijke gebeurtenissen die zich elke dag afspelen te Knokke en die een einde nemen op 3 november 1944. Het is een «témoignage humain» van de «Omsingeling» van uitzonderlijk niveau. Dag na dag, op 37 vellen papier, krabbelt hij wat hij gehoord en gezien heeft. De tekst zeer dicht geschreven in inkt, moeilijk leesbaar met veel vlekken, getuigt van een grote emotie en gedrevenheid. Op 4 november, dag na het einde van het dagboek, geeft Generaal Knut Eberding zich over aan de Canadezen. Zijn zoon Frank De Beir, heeft de tekst met veel geduld «ontcijferd» in 1998, waarvoor onze dank.

2014-11-25 1051135. -De eerste bladzijde van het met de hand geschreven dagboek van Dr. R. De Beir.

Wijlen Dr. E. Mattelaer, Frank De Beir en Danny Lannoy hebben de vele eigennamen geidentificeerd. Om de tekst leesbaar te houden, staan hun nota’s naast de eigennamen in cursief Daar Dr. De Beir de meeste eigennamen in hoofdletters geschreven heeft, werden alle eigennamen in hoofdletters getypt. De teksten over familieleden zijn om privé redenen weggelaten. (Figuur 5,)

2 september 1944 (Zaterdag)
Wij zullen nooit den 2en september 1944 vergeten, den dag dat de Duitsche soldaten in gejaagde vlucht van de kust naar Holland over Breskens terugtrokken. Afzonderlijk of in kleine colonnes, te voet of met alle soorten van voertuigen, boerenwagens, oude «sjeesjes op vier wielen», militaire auto’s of oude afgejakkerde vracht-en personenauto’s, die aan vroegere opeischingen door de Duitsers ontsnapt waren, alle soorten fietsen, oud, nieuw, vrouwenfietsen, triporteurs, die de vluchtende soldaten brutaalweg van de menschen afnamen, waar ze ze onderweg ontmoetten, soldaten, de eenen angstig en vertwijfelend, anderen nog pijnlijk marcheerend, anderen toch nog met militairen «Stolz», die nog niet twijfelden dat ze eerlang zouden terugkomen. Deze vluchtende benden vormden een schril kontrast met de fiere opmarcheerende legerafdelingen, die wij vroeger door onze straat zagen trekken. Zoveel mogelijk nemen de Duitschers hun kanonnen, munitie en proviandwagens mee op de vlucht. Intusschen waren de ontploffingen niet van de lucht. Bunkers, munitiedepots en magazijnen met grote voorraden werden vernietigd en onbruikbaar gemaakt. De «muur» te Zeebrugge werd vernietigd door verschillende zware dynamietontploffingen, die onze ruiten te Knokke deden daveren. Deze systematische vernielingen van de reusachtige militaire verdedigingswerken, van de haveninstellingen langs de kust, heeft een drietal dagen geduurd. In drie dagen werd de arbeid van honderd duizenden arbeiders, technici en aannemers van bouwwerken, een prestatie ontzaglijker dan het bouwen der piramiden, hopeloos vernietigd. De bevolking van het kustgebied beleefde den 2de september een echte overwinningsroes. In vele winkels kon men dadelijk allerlei vlaggen en vlaggetjes van België en de Geallieerden kopen. En de praatjes gingen hun gang. Vooral de herbergpraters hadden het hooge woord. Niet weinigen liepen dronken over straat. ‘t Ging erop los met bedreigingen tegen wie voor de Duitschers had gewerkt, of die, leden van de Z.B. (Zwarte Brigade, de zwarthemden genoemd) of van D. VLAG (extreem collaborerende groepering voor de
annexatie van België bij Duitsland) hun medewerking aan de D. (Duitsers) hadden gegeven. Hakenkruisen werden ‘s nachts op zekere deuren geschilderd. ‘t Was maar een kwestie van een paar dagen, of de Geallieerden zouden hier in de plaats van hun vijanden komen. Wij zouden eindelijk vrij zijn. Wat vrij zijn eigenlijk betekent, weten velen niet.

3 september (Zondag)
EUGEEN (Schoonzoon Dr. Eugène Mattelaer, gehuwd met dochter Lieve de Beir) te 15.30 uur terug uit Rixensart per fiets van een Wetterschen apotheker (met zijn oudste dochtertje). Mijn fiets door de D. meegenomen uit het «Depot» aan het station bij (Georges) SNAUWAERT (loodgieter) waar ik hem verdoken had.

2 september (Zaterdag)
Alle Duitsche soldaten trekken weg. ‘t Is een ware vlucht. Alle fietsen en paarden die ze tegenkomen, worden meegenomen om hun wagens, enz. te vervoeren. Zij gaan allen naar Breskens om over de Schelde te geraken. Onze bevolking is in een ware bevrijdingsroes. Dronkaards met de macht. Bedreigingen tegen D. Vlag-en Zwarthemden, maar er komen toch geen vechtpartijen en andere baldadigheden voor. Daarentegen worden bunkers en huizen, die door de D. bezet waren wild geplunderd. Den 2-9 en den 3-9, den 4-9 heeft de nieuwe oudburgemeester DECKERS (Camiel, in feite oud-schepen en thans waarnemend burgemeester) overal wachten tegen de plunderaars rondgestuurd en huiszoekingen bij zekere personen bevolen. Zoo b.v. werd bij beenhouwer C. (Cobaert, Smedenstraat) een heele lading matrassen, meubelen weggehaald door de gemeentelijke wachten. ‘t Is een gedurig gaan en keeren van terugtrekkende soldaten. Zij rijden met auto’s met platte banden, mans-en vrouwenfietsen, oude vierwielenrijtuigen, triporteurs, enz. De bevolking meende dat de Geallieerden hier den 3den reeds zouden aankomen. Brugge «zou bevrijd» zijn. Alles voorbarige en ongegronde, valsche berichten. Men neemt zijn wensch voor werkelijkheid. Er wordt niet meer gewerkt.

De menschen staan overal in troepjes bij malkaar om nieuws te vernemen. Zeebrugge wordt vernield. De «Muur» is gesprongen, ook de binnenhaven, ‘t is heel de week door één verwoesting geweest. Springen van bunkers en munitievoorraden, zware ontploffingen, de «Sa Maria» (hotel Sancta Maria, Lippenslaan) ingestort. Heel onze zeedijk is ellendig gesteld. Ik ben aan het hotel Jacobs (aan de Zeedijk) geweest waarvoor een groote bunker stond die gesprongen is. Het kanon is uit de bunker gegooid door de ontploffingen. Drie villa’s nevens deze van Jos VAN DER VEKEN (Villa Brabo, A ntigone en Scaldis, aan de hoek A. Bréartstraat-Zeedijk, niet ver van Hotel Jacobs,) zijn uitgebrand. (Figuur 6)

De Kursaal van Heyst uitgebrand. In den nacht van 2-3/ 9, hakenkruisen geschilderd bij JANKEE, Staf DE GROOTE en anderen. Men is hier begonnen te plunderen. Al (Alo~s) GHEKIERE had (op 2-9) reeds een Engeisch vlaggetje uitgestoken, maar er niet lang gezeten. De menschen lopen ongedurig te wachten op de komst van de Geallieerden. Ik doe alle bezoeken te voet en ben al goed als voetganger getraind. Wij hebben onze radio terug, doch kunnen ze niet gebruiken.

10 september (Zondag)
Er loopen geruchten dat er in Brugge gevochten wordt. Er zouden op drie plaatsen branden waargenomen zijn te Brugge. Men zegt dat de Engelsche Radio meldt dat ze L. in Zeebrugge zijn en dat Brugge bevrijd is ?? Geval (Stijn Verhoest)

2014-11-25 10515611 september (Maandag)
Op verschillende plaatsen te Knokke zijn er kanons opgesteld : aan de hofstede PAYE (Paeye, familielid van Jan Dhont bewoont hofstede nabij tramgarage, nabij station), en tegenover in de weide dicht bij de duinenslag aan de tramgarage, aan de statie, aan de villa Kerrepap, aan de Bremlaan ergens in het Zoute ~ Vanuit «Tobroeck» (Duits kwartier gelegen in de Zwinbosjes) is het heel den namiddag gerucht van bombardementen op Vlissingen, Breskens Het brandt rechts van Breskens :  ergens in Holland Een groote rookwolk hangt rond 3-5 u.n.m. in de lucht (Breskens volledig gebombardeerd door de Canadezen). Ze zouden twee bruggenhoofden op de vaarten maken. In Lisseweghe zou gevochten worden. Er zouden straatgevechten in Brugge plaats gehad hebben. Op drie plaatsen in Brugge gebrand. Ze zouden reeds te Damme zijn. Men mag nog naar Heyst gaan, maar niet verder dan omtrent Ele Broederschool aldaar enz. enz. Wat is er van dat alles waar? Maar er is nog geen spoor van één Geallieerde te zien.

Nacht van 11 op 12 september (12 1/2 -  2 1/2)
Ik zag viermaal door het venster mijner kamer telkens een groep van 15 groote lichtfakkels op verschillende plaatsen in de richting Holland Lisseweghe Zeebrugge. Ze zochten wschl. naar de gevechtsstellingen van de Duitschers. Vroeg in de morgen af en toe één serie verre kanonschoten. Te Westkapelle zijn veel soldaten, ook drie generaals, zegt men. Ze doen daar opeischingen van dieren om te slachten en andere levensmiddelen. De durf nog geen fietsrjden uit vrees dat hij gepakt wordt. (Dr. E.) EVERAERT (Lippenslaan) en (Dr. A.) DEISER zijn hun auto kwijt. DEISER heeft zelfs geen fiets meer.

12 september (Dinsdag)
Vanaf de 12/9 is Breskens met veel vliegtuigen bestookt. Heel den dag heeft het geduurd. Men zegt sedert dezen avond dat er zelfs veel dooden en gewonden zijn, burgers en soldaten. Het hospitaal van Oostburg ligt vol. Georges SNAUWAERT werd met heel zijn gezin aangehouden. Wat zal daarmee gebeuren ? Het overstroomde land : triestig om te zien (de Duitsers hebben de polders laten overstromen om de Canadese pantservoertuigen tegen te houden). Als het water nog eens drie weken hoog blijft staan, zal er aan geen bezaaien van het polderland moeten gedacht worden. Het moet te Westkapelle, Ramskapelle en Oostkerke daarmee ook zeer deerlijk gesteld zijn. Zal EUGEEN zijn aardappelrantsoen van BUYCK’s (landbouwer te Houcke, waar de familie De Beir boter en melk kopen) kunnen krijgen ? Geen gedacht van daar naartoe te gaan. Het water staat ginder 60 cm op de straat. Moest mijnheer DIERICKX (Protestantse dominee) nu naar Gent vluchten, hij zou onderweg verdrinken. CAMIEL DECKERS nu burgemeester van Knokke. Hij heeft bij BUTTE’S (landbouwer te Westkapelle) en bij andere boeren schapen en vee doen opeischen om aan den wettelijken prijs, mits voorleggen van rantsoenzegels, te verkoopen. Idem voor aardappelen. Wij krijgen hier reeds een week zuiver, goed, vol tarwebrood. Maar toch is de toekomst voor wat de voeding der bevolking hier aangaat niet rooskleurig. (Oorlogs-)Burgemeester LEYN is nog hier gebleven. Ik zag hem een dezer dagen op straat. Frans DE CUYPER (ondernemer, Lippenslaan) is in Brugge, zegt men, waar zijn vrouw in behandeling zou zijn voor suikerziekte. Toone WILLEMS (van Hotel Rembrandt en in 1925 gerant van het Noordzeehotel, tolk bij de Kommandatur) is hier gebleven en is verstandig opgetreden tegen de plunderaars. FONTEYNE (Politiecommisaris) is nog in dienst. ALMA (De Groote, Hotel Ganda, Zoutelaan-Lippenslaan) is naar Brugge sedert de vlucht der D. (NB. De Duitschers richten zich hier opnieuw zoo goed mogelijk in). Er wordt over ADG zeer rare praatjes verteld. Vader en moeder zijn daar erg te beklagen. Men hoort tegenwoordig veel hatelijkheden door wraakgierige menschen rondverteld. STANDAERD (Standaert) zou zich ook verdoken hebben. Al wie voor de D. gewerkt heeft of er veel aan verkocht heeft, gelijk (Alberick) DALED (in 1945 onterecht slachtoffer van de repressie, voor vermeende verklikking) met zijn winkel (in de Lippenslaan), ofschoon dat deze zulks niet met opzet gedaan heeft, hij kon toch niet beletten dat de D. in zijn «papeterie» van alles kwamen koopen. Al die menschen zijn zeer op hun ongemak. Velen krijgen «getypte» briefjes met bedreigingen o.m. ook juffrouw J. en M. (?).

13 september (Woensdag)
Brugge heden in handen van de Geall. (die in Dudzeele en Sluis en Maldegem zouden zijn). Te Knokke zijn er van de namiddag veel soldaten gelijk te Westkapelle en overal op de wegen naar Sluis en Breskens. Te Knokke op veel plaatsen kanonnen opgesteld. De Kolonie is vandaag door de D. als hospitaal genomen en ingericht (maar is door hen niet gebruikt geworden). Wij zitten tot heden 4 u. n.m. zonder nieuws. ‘t Is hier doodsch en vooral zeer vervelend. Ook geen nieuws meer over MOND (Dr. Reimond De Beir jr.) uit De Haan. LIEVE en EUGEEN zijn naar Westkapelle op zoek naar vleesch. Wij hoorden dat VAN HOORNEWEDER (Adhemar, landbouwer te Westkapelle) veel paarden zou uitverkoopen (die de grote D. doen slachten) aan 35 f.p. kilo ? Om kort te zijn. Er zouden plus of min 15.000 D. ingesloten zijn in den hoek tusschen Breskens Sluis en de twee vaarten. Wat zal hier nog gebeuren ? Pater DE WILDE (van het Zoutekerkje) en de nieuwe pastoor van St.Marg. (Joseph Verheist maart 1944-december 1945) hebben zondag tegen de plunderaars gepredikt en ook tegen de wraakgierige z.g. vaderlanders.

De eenen zijn daar tevreden, de anderen mistevreden over. De Pater van het H. Hart heeft gezegd dat hij hier niet lang meer zal zijn, dat pastoor (Willy) VINCKE (H. Hartkerk, in 1942 opgepakt door de Gestapo en gestorven in 1945 in het kamp van Bergen-Belzen) dra terugkomt. Dit is alles. Deze namiddag geschut in de richting over Brugge. Rond 10 u. (‘is avonds) begon over de vaarten (misschien aan de kanten van Sluis Maldegem) een hevig trommelvuur gedurende ruim één uur. Later in de nacht, en ook rond 4 u. werd er veel geschoten te Knokke, in ‘t Zoute en in ‘t Zwin. Ik zag de ontploffingen bliksemen door het venster mijner slaapkamer (richting z. -oosten).

14 september (Donderdag)
Vanaf 5 u. dezen morgen den 14/9 is het doodkalm. Hoelang zal het nog kalm en stil blijven ? Heel den 14/9 redelijk stil. Slechts wat kanonschoten te Duinbergen, Zeebrugge en naar Holland toe. De D. schijnen hier niet op te geven. Zijn bezig met een telefoonlijn te leggen. Van zekere personen die beweren te weten, wordt er beweerd dat het in het «bevrijde» gebied erg aan toegaat. Aanhoudingen met de macht. In Antwerpen zou Karel SYS de VN.V-bokser (vóór WO II, bekend kampioen-bokser) doodgemarteld zijn, eerst moest hij loopen tot hij ten einde adem was en dan werd hij gedood ? G. ROMSEE (Secretaris-Generaal van Binnenlandse Zaken) zou naar D. zijn gevlucht met (Eggert) REEDER (Militiirverwaltungschefde, de tweede in rang onder Von Falkenhausen,). René VAN HOUTTEGEM (‘oorlogsschepen, lid van de D—Vlag, verongelukt na WO. II) zou ook naar D. zijn, enz. De Vlaggemannen (Leden van de D-vlag,,) worden aangehouden. Hun eigendommen zullen aangeslagen worden en verkocht en zijn naar Duitschland verbannen. De VNV-mannen (Vlaamsch Nationaal Verbond, collaborerende fractie,  doch tegen de annexatie van Vlaanderen bij Duitsland) zullen ook «veroordeeld» worden. Gij (zijn familie,) zult daar in Rixensart meer over vernemen dan wij hier.

Nog den 14 september
Een eeuwig mooie, warme zonnige dag, voetreis Duinbergen en tot aan Jan D’HONDT’s (‘landbouwer, Graaf Jansdijk, hij is ernstig ziek en Dr. De Beir schrijft een brief naar Prof Dr. Sebrechts voor eventuele verdere behandeling). Best dat ik graag te voet ga. Daarmee kort de trage, eentonige tijd.

15 september (Vrijdag)
Een vervelende dag begint. Kon ik maar door, ik ging terstond naar Rixensart. Ik kijk dezen morgen zwart. Ik vrees dat de zogenaamde bevrijders ons links zullen laten liggen en dat wij hier voor onbepaalden tijd van de wereld zullen afgesloten blijven -een mooi perspectief. Totnogtoe blijft de bevolking kalm. Zij is wat bekomen van de bevrijdingsroes van maandag voor acht dagen, en schijnt nu wat nuchter te zijn. In de huizen liggen vlaggen van allerlei soort gereed. LIEVE (dochter) heeft er ook voor gezorgd !!! Ze blaakt of «schijnt» te blaken van vaderlandschen gloed, dat komt wel grootendeels door haar omgang met Cosaert, een gewiekste kruidenier, «Qui ménage la chèvre et le chou», die wel zeer gaarne geld verdient bij den D. maar tevens zijn zuivere liefde voor België en de Geallieerden niet onbetuigd laat. De nacht van 15 op 16/9 is rustig verlopen, in den avond wordt geschut aan de Bremlaan gehoord.

16 september (Zaterdag)
Te Moerkerke zijn de Geallieerden teruggeslagen. Er zouden daar zeer groote verwoestingen en veel dooden zijn. Te Sluis ligt alles vol met gewonden uit Breskens en omliggende. Heel Sluis zou een groot hospitaal zijn. Ik ben deze namiddag den «muur» van Zeebrugge gaan bekijken vanop den dijk rechtover den «Memling» (hotel). Het hoofd van den «muur» is weg. Verder op den «muur» zijn groote bressen geslagen. Van landen valt er daar m.i. niet te denken. De melkventer DEVINCK (Zoutelaan) was ven. dinsdag melk gaan halen over Selzaete Brug. Hij is slechts den vrijdag thuis gekomen te voet door de linies langs de brug van Dudzeele, vandaar naar Heyst, waar hij met een bootje over de vaart is mogen komen. Te Lisseweeghe heeft hij op zekere plaatsen tot aan zijn borst door het water moeten waden. Wij zitten hier op een eiland. Westkapelle is diep overstroomd. In het dorp van aan ‘t gemeentehuis tot aan de RUIVES (hoeve in Westkapelle), moeten de menschen in hun huizen stellages optimmeren wegens het hoogstaande water (Figuur 7 en 8).

2014-11-25 105222

Vervolg 16 september
De Geallieerden zouden op zes plaatsen doorgebroken zijn op weg naar Breskens en Terneuzen. Hoeîang blijven wij hier nog van het binnenland afgesloten ? Er wordt zoveel verteld dat wij niet weten wat wij ere mogen van geloven. Wat moet ge daar te Rixensart van ons denken ! Toen ik met EUGEEN rond 6.30 u. terugkwam van paddestoelen zoeken (een groepswandeling van 2 1/2 u.), moest hij dadelijk naar Heyst om het been af te zetten van een al te nieuwsgierige vrouw (Mevr. Van Ooteghem), die na het eerste bombardement op de sluizen eens gaan kijken was. Het andere been was op drie plaatsen stukgeschoten. De wonden zaten vol zand en nagels en houtsplinters. Zij zal wsch. sterven.

16 september (Zaterdag)
Heel het sparrenbos door den D. afgezet. Niemand mocht door de Zoutelaan, de Sparrendreef of langs de Oosthoek. De personen die in ‘t bosch of binnen het afgezet gebied aangetroffen werden, werden ingerekend en naar het Binnenhof voor onderhoor gebracht. Er zouden veel D. soldaten desertie plegen, zegtmen. Bij GP (?), den broer van 0., die nog een sigarenmagazijn heeft gehad op de zeedijk werd een D. soldaat gevonden.

17 september (Zondag)
Vandaag is er meer nieuws en veel rumoerigheid in de lucht. Er zal wel iets gebeuren. In den laten namiddag vernemen wij dat de Geallieerden zouden op groten schaal doorgebroken zijn in Holland. Ook in Walcheren. Er werden 100 grote bommenwerpers gezien op 100 m. afstand de eene van de andere ! Het was ginder een zwaar bombardement. De inwoners van Zeebrugge moeten vandaag ineens ontruimen en zijn ook naar Knokke gekomen. Ook zijn er uit Middelburg in Vlaanderen in den valavond aangekomen met een steekkar (de zoon van HECTOR MATTHEEUWS). Zeebruggenaars heb ik ‘s avonds rond 8 1/2 u. nog een noodwoning met ijzerplaten en graszoden zien opslaan op een stuk verlaten grond nevens GOBERT’s (Dr, Heist). Wat een miserie ! Niemand mag het nog wagen gelijk welk kanaal over te steken... of er wordt op geschoten. Men vertelt dat de Geali. de D. «zouden gesommeerd» hebben de sluizen van Zeebrugge open te zetten om het water der schrikkelijk hoog overstroomde landen te laten afloopen. Zoniet zullen zij veel bommen op de sluizen komen werpen wat een groot gevaar voor Sluis is. De grote D. zouden zich teruggetrokken hebben met hun «Stützpunkt» in het stadhuis van Heyst. De nacht van 17 op 18/9 is zeer stil.

8 september (Maandag)
Wij zijn ruim veertien dagen zonder postverkeer, zonder radio, zonder verkeer met Brugge. Dat is erg vervelend. Daarbij die lange avonden zonder licht. Wij hebben gelukkig een petroleumlamp en een drietal liter petroleum kunnen koopen doch wij durven er nog geen gebruik van maken. Kalme nacht buiten ; wat kanonschoten in de verte. In de valavond hevig kanonvuur in Holland (Walcheren ? Waar de Geall. zouden geland zijn ?).

19 september (Dinsdag)
Van 7 1/2 tot 1, heel den morgen drukke praktijk. Ik vernam van de schoonouders van E MAMEE (MORBEE onleesbaar) die uit Zeebrugge door het water -naar Knokke moest evacueren (17/9) dat het daar erg aan toegaat. Alles is overstroomd en er is absoluut geen drinkbaar put-of  regenwater, alles bevuild door overstromende riolen en gemakputten. Lisseweghe zou op bevel der Canadeezen geëvacueerd zijn naar Blankenberge. De stationschef v. Zeebrugge zou gefusilleerd zijn. De zoon v. den ex-burgemeester BOER van Lisseweghe zou door burgers gedood zijn. De burgemeester, cel-leider van de Vlag (Oorlogsburgemeester BOER van Lissewege) zou gewond in het hospitaal van Brugge liggen. De D. hebben vandaag te Knokke 150 k. boter opgeëischt. Ook varkens bij J. D’HONDT, DEBATS en LANCKRIET (landbouwers aan de Graaf Jansdijk). De gemeente doet ook opeischingen voor de ravitaillering, want wij zijn geheel afgesloten v.d. buitenwereld. Moest het lang duren dan komt het hier tot voedselgebrek.

19 september (Dinsdag)
In de namiddag rond 3 1/2 werd er uit Knokke uit verschillende hoeken veel met kanonnen geschoten waarop de Geali. ook met druk geschut geantwoord werd. In Heyst zijn er veel
schrapneils gevallen geen persoonlijke ongelukken. Ik weet niet of er huizen getroffen zijn te Knokke, twee schrapnells in het boschje aan ‘t kasteel van PARMENTIER (het huidige sport staçlion) langs onzen kant van de watertoren van Duinbergen. Er werd ook veel gemitrailleerd door de geali. vliegtuigen die zeer talrijk waren. Die strijd heeft wel 1 1/2 u. geduurd.

20 september (Woensdag)
De nacht was zeer rustig. Het water is overal ruim 10 cm hoger gekomen. Rond 4 1/2 p.m. veel vliegtuigen over de streek. Heden vernam ik van Zeebrugsche visschers dat de Geali., in strijd met wat gisteren in de mond liep, niet over het kanaal van Zeebrugge zouden gebleven zijn. Daarentegen hoorde ik dat de D. Sluis zou ontruimen. Vandaag worden opnieuw fietsen opgeëischt. Men zou er 35 geëischt hebben van de gemeente ? EUGEEN rijdt nog met Lievekens fiets. Hij draagt een armband van het R-Kruis. Maar ik doe alles te voet. Ik kan nu reeds goed 2-3 u. marcheren. Ik hoor daar pas van een vrouw dat ze bij haar naar een fiets komen zoeken zijn. Ik laat vandaag de fiets van Eugeen losdoen om de stukken beter te kunnen verbergen. Westkapelle zit in een ellendigen watersnood.

21/22/23 september (‘Donderdag, vrijdag en zaterdag)
Geen vermeldenswaardig nieuws. Tot de 23e zijn er te Heyst 23 burgers gekwetst door boven de stad ontploffende brisant-granaten. Slechts drie ernstige gekwetsten die gehospitaliseerd zijn in het R.KR Heyst. Wij hebben allerhande nieuws van de ER (Engelse radio). Gij zult ginder beter op de hoogte zijn dan wij. Iedereen zit met onrust over mogelijk etenstekort. Westkapelle zit in het water. Misschien komen er ook nog v. Westkapelle naar hier. Al de landerijen staan blank langs alle kanten. Veel aardappelen zijn in het water blijven staan rotten. Gelukkig dat de graanoogst goed binnenkwam. Maar er zitten nog twee divisies of 40.000 D. soldaten tussen Breskens en de sluizen v. Zeebrugge met hun paarden. Die moeten ook eten hebben en ze nemen het vooraf. Moest het lang duren dan krijgen wij hongersnood.. De Zeebruggenaars komen ook naar Knokke. ‘t Is hier een herrie van belang.

25 september (Maandag)
De verhuizing der Heystenaars is aan gang met fietsen, steekkarren, zelfgetrokken en geduwd. PRIMUS (LIPPENS, Maître d’hôtel), JOZEF (Joseph OBDEBEKE, Directeur) en zijn vrouw
CLOTHILDE RACHEL (meid) en vader OBDEBEKE vrouw en JOZEF MARTONY (7 personen) uit vier gezinnen (voorgenoemde personen zijn personeelsleden van het «Grand Hôtel des
Bains», van Leonie Baervoets, de schoonmoeder van DDB ; J. Obdebeke wordt later hotelier van hotel Cecil, Lippenslaan) van Reist komen in onze villa wonen (DDB noemde zijn modernistisch huis zijn villa, zoals vele huizen in de Lippenslaan de naam «Villa» kregen in het begin van de eeuw). Zij zijn flink aan het verhuizen. JOZEF en PRIMUS hadden reeds opnieuw hun huis betrokken in de straat nevens het Hotel des Bains. Er is sedert zaterdag weerom een «Kommandatur» te Knokke. Vandaag kregen al de dokters een «Schein» waarmede zij hun fiets mogen behouden. Ik had deze van EUGEEN (die nu de mijne is), daar hij de mijne op reis van Knokke Rixensart «kwijt heeft gespeeld, doen afbreken en in stukken weggestoken». Ik heb hem dezen morgen terug doen gereed maken. Zodat ik niet zoveel meer te voet zal moeten loopen. Ik heb gelukkig een paar nieuwe gummi-laarzen kunnen koopen aan 1.300 f. Ik zal toch met geen natte voeten door slijk en modder en sneeuw moeten sukkelen.

26 september (Dinsdag)
Verleden nacht heeft EUGEEN heel de nacht in huis gewerkt. Eén been afgezet, enz. Deze morgen ben ik in Duinbergen een meisje uit Heyst gaan halen met een brancard. Wij hebben met EUGEEN en DR. EVERAERT haar been moeten afzetten. Er waren ook nog meer lichtere gewonden ; in de n.m. rond 4 u. ernstige luchtbombardementen naar de kanonnen van PAEYE’s (GraafJansdijk). Aan den steenoyen van DE CUYPERE (Frans) werd een vrouw uit Westkapelle in ‘t hoofd getroffen door een mitrailleuze kogel. Heel den dag door verhuizing van de bevolking van Heyst en Zeebrugge naar hier. De meesten zijn bang langs den grooten weg naar Heyst te gaan. Van rond de middag tot 6 u. p.m. werd er omzeggens onafgebroken geschoten op Heyst en Zeebrugge. Er was ook luchtbombardement aan den Hollandschen kant. Vrouw VAN RAEPENBUSCH (Westkapelle) is overleden in ‘t hospitaal alhier.

27 september (Woensdag)
Heel den dag door vliegtuigen over onzen hoek. In den namiddag bommen op het Lager te Westkapelle. Eén vrouw erg geschoten in de dij. (Ze weegt 120 kilo). Ik ben dezen nacht ook weggehaald geweest voor 1 gewoon geval. De bevolking is erg onder de indruk der oorlogsfeiten. Er liggen 16 gekwetsten in ‘t hospitaal. Gisteren was er vergadering der dokters. In vroeger tijden zou men zeggen : ze dronken een fles enz.! Heyst & Knokke werken samen in ons hospitaal. Ook, die dokters. EUGEEN is de man van de situatie. Gelukkig dat hij hier is voor de operaties. Dag en nacht hoort men af en toe de kanonnen zowat langs alle kanten.

28 september (Donderdag)
In de namiddag drie bommen op het Binnenhof, ‘s nachts artilleriegevecht tussen de D. in ‘t bosch en Binnenhof en de Geall. Zeebrugge rond u. en rond 5 V u. (‘s morgens 24/9). Men verzekert dat de Geali. over het zeekanaal zijn tot dicht bij de uitgebrande kerk van Zeebrugge. Vandaag veel verkenningsvluchten over Knokke. De durf niet meer naar SNAUWAERT’s gaan ~“aan het station). ‘t Is erg gevaarlijk tussen Knokke & Heyst. ‘t Is te Knokke een beweging gelijk in ‘t seizoen met al dat volk uit Heyst. Groote groepen staan aan de winkels te wachten.

29 september (Vrijdag)
Niets bijzonders buiten wat kanongeschut hier en daar. Vandaag een zieke uit Moerkerke gezien. Daar is ‘t verschrikkelijk geweest 14 d. geleden. Zekere vrouw DEBAUT (de schoonzuster van M. Debbaut Delhaize, Dumortierlaan) werd het hoofd afgeschoten wanneer ze na 1 dag uit harenschuilkelder een buiten ging kijken. Ze was zwanger van 7 maand, enz. Vandaag werd Heyst met splintergranaten beschoten. Veel daken zijn kapot. In de nacht van 29 op 30/9 bombardement op Knokke (rond het Binnenhof). De D. hebben ook geschoten. Ik heb bijna niet meer geslapen sedert 2 1/2. ‘t Is hier binst den dag een triestige imitatie van het seizoen. Al die Heystenaars zonder werk staan op alle hoeken & kanten van de straten, & in dichte drommen aan winkels of burelen waar zij levensmiddelen gaan halen of hun belangen gaan verzorgen (Winterhulp steun, enz.) De menschen beginnen te wanhopen nog in ‘t kort bevrijd te worden en vreezen voor komende hongersnood.

1 oktober 1994 (Zondag)
«Lieve Bertha, beste jongens. (Brief gericht aan familie, verblijvend te Rixensart,)

1 oktober (Zondag)
Ik vernam vandaag dat vrijdagavond laat te 8 u. een groot Duitsch vliegmachine met veel brandende lampen daaraan zeer laag over Jan D’HONDT’S (GraafJansdijk) vloog naar Holland toe. Het zou opgestegen zijn aan den bunker tegen GENDEBIEN (schilder te Westkapelle, naar Sluis toe). Zouden er hooge officieren getransporteerd zijn naar Holland?

2 oktober (Maandag)
Tot 6 u. ‘s avonds niets bijzonders. Ik vernam heden dat de Eng. Radio zou gezegd hebben dat Knokke met succes gebombardeerd werd. Daar is niets van. Ik wacht op wat er gaat gebeuren. Ik zou liever weg zijn. Vandaag is in het hospitaal een oorlogsgekwetste VAN HULLE (R., Knokkestraat, Heist) van Heyst aan den tetanos gestorven. Totnogtoe zijn er geen Knoksche gekwetsten noch gedooden door oorlogsfeiten. (Gij moogt U gelukkig achten met onzen inboedel te Rixensart te zijn).

3 oktober (Dinsdag)
In den vroegen morgen kanongeschut op twee plaatsen. Ik weet niet waar. Een man die op een mijn liep werd in ‘t hospitaal binnengedragen : een zekere JACKSENS (Taborastraat), werkman die in een «gemijnd» huis had willen gaan (Fractuur v.d. tibia en veel kleinere verwondingen). Sedert heden mogen wij ‘s morgens niet voor 6 en ‘s avonds niet na 7 meer op straat komen. Dezen namiddag werd het eiland Walcheren (men zag de bommen talrijk ontploffen op Vlissingen en in den omgeving van de vuurtoren van Westkapelle (Walcheren) gedurende ruim 2 u. door vliegtuigen gebombardeerd. Het gerucht loopt dat de Eng. Radio de bewoners der eilanden aan de Hou. stroommondingen zou verwittigd hebben te ontruimen voor hevige bombardementen en overstroomingen in de eerste toekomst. Ik denk dat ze het onmogelijke zullen doen om meester te worden o.m. van de Scheldemondingen voor den doorgang naar Antwerpen. Er komen vandaag nog eenige vluchtelingen uit Lapscheure hier aan. Dit zijn menschen die van Moerkerke gevlucht zijn en in Lapscheure niet mogen blijven. In den laatste nacht 2 x kanongeschut.

4 6l~iober (Woensdag)
‘t Is dezen morgen koud vochtig weer. Sedert enkele dagen regent het zeer veel, vooral ‘s nachts. Het water stijgt nog steeds. Jan D’HONDT zijn vloer loopt al over. Zijn kelders staan in het water. Zijn aardappelkelders. De zwijnshokken erin. Alles overstroomd wel 30 cm boven den vloer. Zijn graanmijten staan in het water. Oneindig oogstaardappelen, boonen, enz. is reddeloos verloren door de overstroomingen.

Vervolg 4 oktober
Wij hebben weinig of liever geen nieuws van het binnenland. Die avonden zonder licht of vuur zijn miserabel. Gisteravond heb ik tot 9 u. bij PRIMUS en JOSEPH (personeel van het Hotel des Bains te Heist) boven gezeten met een klein petroleumpitje als verlichting, maar geen middel om daarbij te lezen of kaart te spelen. Toch hebben wij gezellig daar op den praatstoel gezeten, eerst wat over den oorlog, daarna over «den goeden tijd van vroeger» ! De Heystsche visschers bevolking heeft hier de gewoonte meegebracht hier en daar in groepjes op straat te staan. Dat brengt een heel andere physionomie aan Knokke. (Mijn moreel is goed. Ik heb vandaag meer vertrouwen in een nabije toekomst want ge kunt niet gelooven hoezeer ik hunker U allen, mijn goede vrouw en kinderen weer te zien. Had ik nu maar een piano en muziekboeken !). Vandaag vernomen dat in strijd met de geruchten van gisteren Duinkerke niet genomen is. Integendeel zegt men door de Eng. Radio te weten dat de groote zeedijk van Westkapelle (Zeeland) doorgebroken is en dat Walcheren overstroomt. Dezen voormiddag rond 11 A u. veel artilleriegeschut aan den kant v.h. Zegemeer (Duinbergen).

5 oktober (Donderdag)
Laatsten nacht niet te best geslapen. Ik voel mij immers niet thuis. Vandaag niet te veel «sjouwen». Wij hebben een zwijntje geslacht, waaraan ik gisteren reeds een begin van een lumbago gewonnen heb. Vandaag moet ik dat inzouten hoofdkaas maken, enz. Lieve loopt nerveus met al die herrie van jongens en slachterij. EUGEEN heeft deze morgen een appendicitis geopereerd in ‘t hospitaal en is daar alle dagen aan ‘t werk zoodat hij thuis niet veel kan helpen. Totnutoe nog geen verheugend nieuws, nog geen teekens van verlangende bevrijding uit ons eiland. Ik voel mij ongelukkig ; ware het niet dat mijn vertrouwen op God mij ophoudt, ik zou neerslachtig worden. Maar, goddank, ik ben niet neerslachtig, ik wil al die ongemakken en onzekerheid verdragen ter eere Gods. Deze namiddag den 5/10 hevige aanval met vliegtuigen langs den kant van Holland en Moerkerke ook rond de hofstede v. CAUWELS (Jan) aan den «Vrede» (nabij het Retranchement). ‘t Was een gedurig mitrailleurgeroffel en kanongedonder alsof het eindelijk van al of niets was. Dat heeft ruim 2 A u. geduurd.

Vervolg 5 oktober
Rond 5 1/2 werd ik schielijk geroepen om naar «Tobroeck» (Duits hoofdkwartier, gelegen in de Zwinbosjes) te gaan waar Remi MAENHOUT (uit de Judestraat) met een gebroken been lag. Ik heb hem naar ‘t hospitaal gedaan waar ik hem met EUGEEN verzorgd heb. Maar wat is dat landschap, dat mooie duinlandschap tussen Lekkerbek en Vliegkamp totaal veranderd prikkeidraad tankgracht mijnvelden uitgebrande bunkers verwoeste & geplunderde villa’s. Geen soldaten te zien, doch integendeel veel menschen met steekkarretjes die hout gaan halen in bunkers, villa’s enz. Het is daar in den grauwen valavond waarover de stormwind giert een akelig apocalytisch landschap waarin de bedreiging van dood en verwoesting zit.

De nacht van 5 op 6 oktober zal ik nooit vergeten (nacht van donderdag op vrijdag) Het geschut der artilleriegevechten was niet van de lucht, doch het was bijzonder erg tussen 2 en 5 u. Bijna zonder onderbreking werd er geschoten uit Zeebrugge, uit Duinbergen, uit het bosch van ‘t Zoute, uit de «Golf» het was alsof het er definitief op losging. Rond 6 u. idem. Op het oogenblik dat ik dit schrijf (9 u 1/2 van 6/10) zijn artilleriegevechten nog aan den gang. «Men» zegt dat ze eindelijk te Moerkerke over de vaarten zouden zijn. Wij verwachten hier veel verandering de eerste dagen ??? Kon het waar zijn dan kom ik zoo spoedig mogelijk naar U. Er wordt ongetwijfeld erg gestreden tusschen Moerkerke en naar Terneuzen op. Om 11 u. duurt het hevige artillerievuur altijd voort. Ik hoorde gisteren van twee mannen dat het te Merxem (Antw.) ergiÔu toegegaan zijn geweest, dat er 500 zwarthemden zouden gefusilleerd zijn na verbitterde gevechten. Het zal interessant zijn later deze geruchten te controleeren met wat gij ginder te weten kwaamt. Dezen morgen rond 11 u. is het geweldig artillerievuur stopgezet. Wat is er gebeurd ? Zijn de Geall. misschien teruggeslagen ? Gisteren bij het hevige vliegtuigen-offensief is er een schrapneli in het beluik van Leon DE GROOTE (aannemer, later bij de «Gemeentebelangen») gevallen. Vrouw COOLMAN (vrouw van slager, Dumortierlaan) was juist daar. Zij hebben daar bange ogenblikken beleefd. Geen personen aldaar getroffen. De Geali. hadden batterijen voor doel die voor beide hofsteden CAUWELS Uan~ en VAN PARYS Candbouwers aan de «Vrede») staan.

Vervolg 6 oktober (Vrijdag)
Rond 4 u. p.m. enorm veel vliegtuigen boven Knokke. Ik was op weg naar Jan D’HONDT en heb 1 u. binnengezeten bij pater DEWILDE (Paterskerkje). Op Knokke niet gebombardeerd, maar Sluis, Oostburg & Zuidzande zwaar getroffen. Dit werd ons gezegd door Witten DELEYN (André, Lippenslaan) en FEVERY (?) die naar Breskens medicamenten waren gaan halen op levensgevaar. Heel den nacht door, vooral om 2 u. overal kanongeschut. Bijna niet geslapen, ‘k ben ook nog weggehaald bij een zieke.

7 oktober (Zaterdag)
Van rond 1 0 u. gedurig vliegtuigen die op Hol!, gebied gaan mitrailleren. Eindelijk zouden de Geall. een bruggenhoofd hebben over Eecloo. Zij zitten 6 km. over de vaarten. Naar het schijnt gaan zij Breskens willen nemen om de Schelde in het bezit te krijgen. Misschien geraken wij er nog goedkoop vanaf. Er is sedert gisteren een aanplakbrief van den burgemeester (C. DECKERS). De D. eisen 2.000 matrassen 500 onderbroeken en 300 paar botten. Ik heb tegenwoordig veelbezigheid en heb geen tijd om mij met muizenissen bezig te houden. Dat is nog een geluk. De vliegersaanval op Lapscheure is dezen middag zeer erg geweest: Staf DE GROOTE, loodgieter Consciencelaan), 1 dij op 2 p1. gebroken ; groote, verhakkelde wond in den knieplooi. Dezen nacht in het hospitaal gestorven, niettegenstaande bloedtransfusies, enz. (en behandeling door Dr. Mattelaer). Vorige week was zijn doening afgebrand. Een man uit Lapscheure overleden onderweg bij transport. Gerard AMYS (Politie-inspecteur Knokke) ook gedood. Staf DE GROOTE en Gerard (AMYS) waren naar Lapscheure eten gaan halen voor «Winterhulp». Een andere man buikwond door granaatsplinter en open schedeibreuk aan het os mastoideus (beenuitsteeksel, achter de oorschelp gelegen). EUGEEN heeft flink en bewonderenswaardig gewerkt als chirurg. Heel de bevolking is hem buitengewoon dankbaar. Hij is gisteren heel den dag bezig geweest tot 1 u. ‘s nachts. Het grote R.K. werkt bewonderenswaardig. BIENSTMAN (Weduwe, Westkapelle; dochters Alice en Madeleine, dienstmeisjes bi] Dr. R. De Beir~, Westkapelle, en GENDEBIEN
(Westkapelle, kant Sluis). Brand in de boerderijen van LANCKRIET en VAN DE PUTTE (Hazegras) door vliegtuigen die aanvielen. 7 veulens gedood. Het is drukkelijk vies hier te
Knokke.

8 oktober (Zondag)
De laatste nacht rustig tot na 2 uur a.m. niets bijzonders. Ook niets in Holi. te hooren. Zouden de Geall. misschien tegenslag hebben ? Vandaag vernomen dat onze frank 2/3 van zijn waarde verliest. Dezen zondag komen er nog menschen uit Lapscheure met wat have en goed en schamele koebeesten. Droevig om zien. De onderpastoor van Heyst predikte deze morgen in de 7 u. mis. Verschillende sukkelaars zaten te snikken bij de herinnering aan hun leed. Heyst bedankte Knokke ook in de naam v. Zeebrugge voor het goed onthaal bij de Knokkenaren. Gisteren zei mij een D. soldaat die voor zijn tanden bij EUGEEN kwam dat volgens hem binnen 8 dagen de D. hier weg zouden zijn, dat de Geall. misschien met tanks zouden komen waartegen de bezetting met haar geweren niet bestand is. Mocht hij waarheid spreken ! Ik heb toch wat hoop dat wij in de loop v. Oktober loskomen. Het water is sedert een paar dagen redelijk gezakt. Is er misschien toch afvoer gekomen door de sluizen ingevolge bombardement ? Jan D’HONDT’s hof stond 30 cm onder wateren, nu zijn reeds vele plaatsen op het hof, waar de grond bloot ligt. Het is nu zondag. LIEVE en EUGEEN zijn op visite bij EVERAERT’S. PRIMUS en JOSEPH en zijn vrouw en vader OPDEBEKE komen met mij kaartspelen ! Wat moet ge anders doen om de miserie te vergeten ? Gij allen, mijn liefste vrouw en kinderen, zit misschien ook ongerust alle slechte veronderstellingen te maken. Doch, goddank, totnogtoe zijn wij allen met lijf en goed gespaard gebleven. Is de scheiding nu lastig, het wederzien zal zo veel te inniger en te blijder zijn. Ik hoop dat de jongens allen zonder uitzondering hun liefste mama in deze dagen v. onzekerheid zullen helpen & bijstaan, aanmoedigen en troosten, gelijk het hun plicht is. Tot in den nacht is het bijna geheel rustig geweest. Later was er veel geschut te hooren. De menschen waren mistroostig om die rust. Zij vreesden voor tegenslag van de Geall.

9 oktober (Maandag)
Inderdaad er was tegenslag : de Geall. zouden pech gehad hebben aan hun bruggenhoofd aan de vaarten. Hun frontlijn zou daar ingestort zijn wegens beschietingen der stellingen door de Duitschers. Lambrecht GABRIEL, de schoonvader v. Witten DELEYN (André, handelaa,, Lippenslaan) is dezen morgen in een beroerte overleden. Hij is maar 2 d. ziek geweest. SYLVIE (NEYTS), die in het hotel (des Bains, Heist) werkte en nu nog te Duinb. verblijft bracht dezen middag het nieuws dat de D. Zeebrugge zouden verlaten hebben en naar Knokke komen en dat er Senegaleezen aan de vaarten zouden zijn. Er wordt ook verteld dat Z. Beverland door de Geali. zou bereikt zijn (Goes?). Heden nieuws gekregen van de rede van GUTT (De Besluit-Wet van october 1944 samengesteld door Camille GUTI~, minister van Financiën in de regering Pierlot) over de financiële kwestie inzake onze frank. Daar valt niet mee te lachen.

Vervolg 9 oktober
Ik zag dezen namiddag een Italiaanschen krijgsgevangene uit Zeebrugge-Heyst. Hij verzekerde mij dat binnen de drie dagen, eens Calais gevallen, de D. uit Knokke zouden weg zijn, dat de grote D. nu reeds Zeebr. verlieten en hier in den Golf en omliggende kwamen. Mocht het waar zijn. Ik schrijf dit sceptisch, maar wij zullen zien. Ik heb gehoord dat Calais reeds gevallen is. Het zal Duinkerke zijn dat de soldaat bedoelde. EUGEEN komt daar pas thuis en vernam dat de E. Radio dezen middag zegde dat er aan het bruggenhoofd (Moerkerke, enz.) vreeselijk gevochten wordt. Die soldaat zegde ook dat de huizen & hotels te Heyst geplunderd worden door soldaten die kleeren te kort hebben. ‘t Zal er daar vreeselijk uitzien als de menschen zullen mogen terugkeeren. Dezen morgen heb ik pessimistische gedachten, nu weerom word ik dan optimistisch gestemd. Ik was heden te 5 1/2 namiddag naar de wed. LOEYS (Hazegras) een kruikje melk gaan halen. De D. soldaten die met de paarden der batterijen (5) daar gelogeerd zijn moesten dadelijk inpakken om nog dezen nacht naar Hou, te trekken. Uit Heyst Zeebr. zijn er ook vijf kanonnen door Knokke gekomen. In het bosch is er ook een speciale beweging. Zouden ze toch hier weggaan. Zij moeten in Holland waarschi. gaan vechten. Want de strijd woedt daar erg. VANDENBUSSCHE (bloemist en buurman van Dr. De Beir, Lippenslaan) was vandaag te Westkapelle geweest en daar hoorden ze de mitrailleuses aan den kant der kanalen. Men vertelt ook dat er een landing zou geschied zijn in Holland, alsook een inval v. valschermspringers in Tolen (eiland in Zeeuws-Vlaanderen). Zoo zouden de D. tusschen 2 vuren komen te zitten. De D. soldaten schijnen erg tegen hun goesting naar Hol!, te gaan.

10 oktober (Dinsdag)
De soldaten zijn nog niet vertrokken niettegenstaande het alarm v. gisteren. Dezen nacht hevige strijd in Roll. Ik zag groote lichtfakkels en hoorde vreeselijke bombardementen gisterenavond rond 10 u. Landingen in Hol!. in Hoofdplaat en Terneuzen. 10.000 D. ingesloten tusschen Terneuzen & de kanalen. Dezen namiddag tot 15 u. is het hier rustig. Vandaag vernomen dat de klassen 19 tot 24 worden opgeroepen. dan zijn er R, E en E. (zonen van De Beir). Wat een tegenvaller. Nu komt de bevrijding met haar gevolg : waardevermindering van den frank soldatendwang inlandsche broederstrijd en haar en vervolgingsroes, het spook der zware en onvermijdelijke drukkende belastingen ; verdriet van ouders en verwanten wier zonen wellicht zullen moeten vreselijke gevechten meemaken. Gisterennacht 4 huizen stuk gebombardeerd aan GENDEBIEN. De menschen daar vluchten weg. Dezen namiddag 2 1/2 u. bombardement op Sluis, o.m. 2 hofsteden in brand geschoten. In de nacht van 10/11 veel gerucht van vervoer op straat. Ruimen ze op?

11 oktober (Woensdag: bombardement van Sluis)
Rond  2~. 1/2 3 uur ‘s morgens bommen en vliegtuigen in de richting Westkapelle. In den voormiddag buitengewoon geweldige beroering in de lucht. Veel bommen langs de kant v. Westkapelle dat gisteren in het dorp gemitrailleerd werd. Ik weet nog niet (12 u.) waar ze gevallen zijn. Bombardementen gaan nog steeds voort. Voortdurend zijn er veel vliegtuigen in de lucht. Er wordt gedurig gebombardeerd & gemitrailleerd naar het schijnt boven Sluis & omgeving. Morgen weten wij daar misschien meer over. Tusschen 4 1/2 en 5 u. n.m. zijn er enorm opeenvolgende formaties (van Canadese Typhoons~ die boven Kriokke ronddraaien, maar hier gebeurt goddank niets. In Roll. (Sluis en missch. Westkapelle) is het één gedonder van bommen en van zwaar mitrailleus geschut. Het zal daar vreselijk zijn. Ik ben nieuwsgierig om daar meer bepaalds over te vernemen. Een geluk dat hier bijna alles «gesprongen» is, zoniet was Knokke gewis vernietigd.

11 oktober : 9 u. ‘s avonds
Sluis is verschrikkelijk geteisterd. Ik heb het stadje zien branden vanop het dak v. ‘t hospitaal. Een zeer uitgebreide brand. Een man die rond de middag nog in Sluis was, kon door de vele straten niet meer door. Alles was in puin. Ik weet nog niet hoeveel menschen er dood zijn. Heel den nacht kanonvuur. Deze morgen 12/10 rond 7 u. (avond) opnieuw verschillende vliegtuigen over Knokke. Ze mitrailleerden naar de batterijen in de Golf. Er zijn bommen gevallen aan de kerk van St.-Margaretha (op de bibl). Gisterennamiddag zijn er heele formaties bombardiers over Knokke gekomen naar Hou, toe. En kort nadien teruggekeerd zonder bommen te werpen.

12 oktober (Donderdag)
Men vertelt dezen morgen dat ze naar Breskens gingen maar dat Breskens in handen der Geali. reeds zou geweest zijn, zoodat zij niet gebombardeerd hebben (niet waar). Een staaltje der ellende. De broer v. COENS (Achille) uit de St. Jorisstraat, die van Moerkerke Molentje gekropen (bijna zonder kleeren en blootsvoets) tot in Lapscheure, langsheen de dijk der vaarten. Bij hem was een vrouw die twee dagen bevallen was, in haar onderrok gelijk ze uit haar bed gesprongen was. Dan hebben ze in Lapscheure in een put moeten liggen om zich tegen de bommen te beschermen. Gisterenavond heb ik met EUGEEN en Dr.

Lees verder:

Dokter Reimond de Beir, arts te Knokke (1879-1945) - DEEL IV Wereldoorlog II

Paul B. Mattelaer

Cnocke is Hier
2004
41
cii200441p037-063
2019-03-19 17:14:36

Afdrukken E-mailadres

HoofdpuntenInterresante rubriekenZoekenAndere informatie
Startpagina
Activiteiten
Nieuws
Gastheerschap
Musea in de Zwinregio
Kustmusea
Geschiedenis
Reecz
Publicaties heemkunde
Tijdslijn
Bibliotheek
Europese projecten
Contact
Copyright © 2019  - Zwinstreek.eu - Alle rechten voorbehouden.